Een reactie op de Schijf van Vijf. Eet geen brood maar vis: de natuurlijke bron van jodium - Bedrock
#column - Remko Kuipers

Een reactie op de Schijf van Vijf. Eet geen brood maar vis: de natuurlijke bron van jodium

Een kritische kijk of de Schijf van Vijf

Łukasz Popardowski

Misschien heb je je wel eens afgevraagd waarom ons Voedingscentrum zo vasthoudt aan het adviseren van brood. Dan ben je niet de enige. Ik vraag me dat ook al een hele tijd af en zal in deze blog uitleggen hoe het Voedingscentrum tot dit toch wel wat vreemde advies komt.

Wie op de website van Het Voedingscentrum zoekt naar ‘brood’ vindt daar het kopje “Ik denk dat ik veel gezonder eet als ik helemaal geen brood eet.” Wat er op de website staat, citeer ik voor het gemak hier even letterlijk:

“Eten zonder brood. Berekeningen om te bekijken of je brood kunt vervangen, laten zien dat dit niet eenvoudig is. Vrouwen zouden bijvoorbeeld dagelijks 220 gram peulvruchten moeten eten en 70 gram noten, en dan nog krijgen ze niet voldoende jodium binnen. Voor mannen komt de berekening wel tot een ‘passende’ oplossing: dagelijks 900 gram groenten, 1000 gram fruit, 500 gram aardappelen en veel water.”

Het Voedingscentrum lijkt zich dus vooral zorgen te maken om onze inname van jodium. En daarin staan ze overigens niet alleen. Ook hoogleraar endocrinologie Robin Peeters quote afgelopen najaar in het Algemeen Dagblad en prominent op de website van de Nederlandse Vereniging van Internisten (NIV): “Wil je gezond blijven? Ontbijt liever met een boterham.” Ook Peeters waarschuwt voor het mogelijke tekort aan jodium, dat volgens hem het gevolg is van het eten van te weinig brood. Nu moet ik zeggen, en wie mijn boeken gelezen heeft weet dat, dat ook ik waarschuw voor een tekort aan jodium in onze voeding. Sterker nog, dat tekort is al enkele jaren aangetoond onder de Nederlandse bevolking. Maar waarom dan brood adviseren?

De feiten

Brood bevat van zichzelf helemaal geen jodium. Dat brood een bron van jodium is, komt enkel doordat de Nederlandse bakkers in opdracht van de overheid voor het bakken van hun brood zout gebruiken waar jodium aan is toegevoegd. Zogenaamde gejodeerd zout. Dus door kunstmatige toevoeging bevat het brood van de bakker ongeveer 70 microgram (mcg) jodium per 100 gram, dat is ongeveer 25 mcg per boterham. De aanbeveling voor de dagelijkse inname van jodium is 150 mcg, en voor zwangere en borstvoedinggevende vrouwen zelfs 200 mcg. Een jodiumtekort heeft namelijk een negatieve invloed op de intelligentie van het kind! Volgens het Voedingscentrum zou je daarom (voor een gezonde inname van jodium) dagelijks 6-8 boterhammen moet eten. Maar is brood het enige alternatief? Volgens het Voedingscentrum wel, lijkt het. Want ze rekenen je op hun website voor dat een alternatieve bron van jodium eigenlijk niet mogelijk is (70 gram noten, 220 gram peulvruchten, 900 gram groente en 1000 gram fruit zijn wel erg grote hoeveelheden), ook hoogleraar Peeters noemt dat het alternatief, 14 glazen melk of 8 eieren per dag, “natuurlijk niet mogelijk” is.

De drogredenatie

Natuurlijk hebben zowel het Voedingscentrum als Peeters op zich gelijk. Als je brood vervangt door peulvruchten, noten, groente, fruit, aardappelen, melk of eieren dan schiet je inname van jodium niet echt op. Maar net zo goed schiet het niet op om via het eten van aardappelen voldoende eiwitten proberen binnen te krijgen, of om je vetoplosbare vitaminen uit je drinkwater te halen! Wie verder leest op de website van het Voedingscentrum vindt onder de ‘vraag en antwoord’ het kopje ‘Hoe krijg ik voldoende jodium binnen?’ en daar vinden we de volgende aanvullende informatie:

Andere bronnen van jodium

Dezelfde hoeveelheid jodium als in 4 sneetjes brood (Kuipers: dus 100 mcg) kun je binnenkrijgen door het eten van:

  • 85 gram witvis (kabeljauw, koolvis, schelvis, rode mul)
  • 200 gram vette zeevis (haring, makreel, zalm)
  • 270 gram platvis (schol, tong, heilbot)
  • 6 gekookte eieren
  • 700 gram kaas
  • 9 glazen halfvolle melk (per glas 175 ml)
  • 3,5 kilo runderlappen

Het Voedingscentrum geeft dus eigenlijk zelf al aan dat hun eerdere voorbeelden tamelijk absurd zijn. Een adequate inname van jodium kan dus veel makkelijker! Waarom noemen ze dan peulvruchten, noten, groente, fruit, aardappelen, melk en eieren als alternatieven?

Het (gezondere) alternatief:

Er zijn dus genoeg alternatieven voor brood om voldoende jodium binnen te krijgen en daarvoor hoef je echt geen kilo’s groente, fruit of vis te eten. Met een dagelijks inname van minder dan 100 gram witvis of 200 gram vette vis komen we dus ook aan een voldoende inname. Sterker nog: het lijkt erop dat het Voedingscentrum niet eens de belangrijkste bronnen heeft genoemd. Op we website van het RIVM, (en ik neem aan dat ook zij hun gegevens daarvan ontlenen), vind ik onderstaande waarden.

Screen Shot 2016-03-24 at 21.07.52

Voor een inname van 100 mcg jodium per dag (vergelijkbaar met die 4 boterhammen) hebben we dus al voldoende aan slechts 31 gram koolvis of schelvis, of ongeveer 80 gram mosselen, kabeljauw, coquilles (Sint Jacobsschelp) of makreel. Zelfs een lekkerbekje bevat meer jodium dan een boterham! Waarom noemt het Voedingscentrum deze producten dan niet in hun vergelijking?

Brood of vis?

De evolutionaire geneeskunde is een wetenschap die leefstijladviezen en dus ook adviezen over voeding baseert op de menselijke evolutie. Wat hebben we in de afgelopen 6 miljoen jaar regelmatig en wat vrijwel nooit gegeten. Wat we veel hebben gegeten, daar hebben onze genen zich (door natuurlijke selectie) op kunnen aanpassen en is dus gezond voor ons, wat we niet of nauwelijks hebben gegeten kan erg ongezond zijn. Hoewel het slechts een aanvliegroute is, biedt deze manier van denken vele voordelen boven de manier hoe er nu in voedingsland wordt gedacht. We kunnen zo beter begrijpen waarom sommige voeding gezonder is dan andere.

Maar laat ik terugkomen op de huidige vraag: brood of vis? Onze voorouders aten niet veel granen, want die waren niet zo makkelijk in grote getale te vinden. Een grote hoeveelheid brood past daarom niet in ons Oerdieet, ook wel ons Paleodieet genoemd. Maar als we kijken naar diezelfde Oervoeding, dan aten we juist wel heel regelmatig vis en schelpdieren. Vis en schelpdieren zijn dus niet alleen de belangrijkste bron van die gezonde omega-3 vetzuren, maar ook van jodium… Wat is dus een logischer advies voor een gezonde inname van jodium dan het regelmatig eten van vis, schaal- en schelpdieren? Andersom kun je ook zeggen dat dit opnieuw een zogenaamde ‘pathofysiologisch’ argument is (een argument uit onze kennis over ziekten) dat het dieet van onze voorouders voeding uit het (jodiumrijke) water bevatte.

Tot mijn verbazing wordt in de net uitgekomen, herziene Schijf van Vijf van het Voedingscentrum juist geadviseerd om- in vergelijking met de vorige aanbeveling- minder vis te gaan eten. Het nieuwe advies is om in plaats van twee slechts 1-maal per week vis, en dan het liefst vette vis (waar gemiddeld minder jodium in zit) te eten. Mijn advies luidt al jaren om minimaal drie keer per week vis te eten, waarvan minimaal 1-maal vette vis en liefst ook regelmatig schaal- en schelpdieren.

Brood, daar zit alles in?

Behalve jodium bevat brood ook tal van andere gezonde voedingsstoffen. Net als voor jodium wordt daarom wel eens gesuggereerd dat brood ook daarom een onmisbaar onderdeel van onze voeding is. Onderstaande tabel laat zien dat ook dit discutabel is. Enkele veel OERdere voorbeelden van Hollands Glorie, zoals mosselen en kabeljauw, bevatten minstens zoveel gezonde micronutriënten als brood. En vezels dan? Als je het brood uit je voeding vervangt door groente en fruit, en dat is precies wat ik in mijn oervoedselpiramide aanraadt, dan bevat je (oer)voeding opnieuw juist meer in plaats van minder vezels.

Voor een gezonde voeding is brood niet nodig

Duurzaam

De vraag die nu wellicht bij je opborrelt is of het eten van vis, schaal- en schelpdieren geen minder duurzame oplossing voor een adequate jodiuminname c.q. het jodiumgebrek onder de Nederlandse bevolking is dan het eten van brood. In eerste instantie is dat natuurlijk waar, want 7 miljard mensen drie keer per week wilde vis voeden is niet haalbaar. Al moeten we daarbij eerlijk opmerken dat het grootste mondiale probleem natuurlijk geen voedseltekort, maar overbevolking is. Maar die discussie daargelaten, steekt het mij in de huidige discussie met name dat er door het Voedingscentrum op hun website voor jodium uit brood geen serieus alternatief wordt geboden, terwijl dat er wél is. Natuurlijk gaat geen mens kilo’s peulvruchten, groenten of fruit per dag eten. Maar een gevarieerde voeding, met enkele malen per week duurzaam gekweekte koolvis, mosselen of makreel lijkt mij alleen al door die geboden variatie een gezondere oplossing dan wat nu in de aangepaste Schijf van Vijf wordt voorgesteld: minimaal 4 plakken brood en minder vis. En wist je dat zeewier een hele rijke bron van jodium is? Daarover zegt het Voedingscentrum weer: “Ook in zeewier zit jodium, maar de hoeveelheden variëren sterk. Zeewiertabletten worden afgeraden omdat de tabletten te veel of te weinig jodium kunnen bevatten”. Volgens het vitamine informatiebureau is de maximaal veilige dosis voor jodium 600 microgram/dag, hoewel de Amerikanen 1100 mcg/dag aanhouden. De gemiddelde inname in Japan komt overigens ruim boven de 3000 mcg jodium per dag. En Japan staat niet bepaald onderaan voor wat betreft de gezonde levensverwachting. Ik eet dus ook zonder enige vrees (voor een jodiumintoxicatie) regelmatig een moot van meer dan 200 mg koolvis of een kilo mosselen.

Bedenk bovendien dat de nog ‘te cultiveren’ ruimte op zee velen malen groter is dan de ruimte op land. Waarom dus nu al niet investeren in een duurzamer bron van jodium dan brood? Ten slotte is er nog de optie om in plaats van ons brood, andere, gezondere, producten te joderen, zodat we alsnog onze overmatige inname van koolhydraten uit zetmeelbronnen kunnen vervangen door koolhydraten uit groente en fruit, en door verzadigende eiwitten en gezondere vetten, zoals in vis.

Screen Shot 2016-03-24 at 21.10.48

Conclusie

Voor een gezonde voeding is brood niet nodig. Voor een volwaardige, gezonde voeding halen we onze broodnodige micronutriënten, net als onze vezels, in voldoende hoeveelheid uit groente, fruit, vlees, vis, schelpdieren, gevogelte en eieren: onze oervoeding. Wie bewust en gevarieerd eet, met daarbij regelmatig voeding uit het water (vis, mosselen, zeewier) komt gemiddeld ruimschoots aan de minimale hoeveelheid jodium, en dat moet ik voor een onbewuste eter nog maar eens zien. Het argument dat het eten van vis, schaal- en schelpdieren ten slotte niet duurzaam is, is waar, maar zou juist moeten prikkelen tot de ontwikkeling van duurzame cultivatie van deze voedingsmiddelen op de enige plaats op onze aarde waar er daar nog voldoende ruimte voor is, in onze oceanen.

Meer van dit soort artikelen op je wall?
Like Bedrock!

Remko Kuipers

Remko Kuipers is gezondheidscoach, arts in opleiding tot cardioloog en onderzoeker. Na bijna tien jaar onderzoek promoveerde hij in 2012 in de evolutionaire geneeskunde op het onderwerp voeding. Door zijn uitgebreide vooropleiding en zijn langdurige onderzoeksproject is hij als geen ander op de hoogte van de wetenschappelijke waarheden en mythes die er bestaan rondom voeding.

Meer Bedrock

haat-liefdeverhouding met koffie

We hebben een haat-liefdeverhouding met koffie (is het nou slecht?)

Groenten nemen de plek van vlees in (en millennials zorgen hiervoor)

Waarom je niet altijd afvalt als je op dieet bent

De nieuwe Schijf van Vijf: wat verandert er?

Het paleo-dieet: Een simpele uitleg van de inmiddels populaire manier van eten

Luister niet naar uw arts