Een analyse over bewerkt voedsel: helemaal niet erg of niet aan beginnen? – Bedrock
#nutrition - Louise Dekker

Een analyse over bewerkt voedsel: helemaal niet erg of niet aan beginnen?

De discussie over bewerkt voedsel laait op na de uitspraak 'er is niets mis met bewerkt voedsel'

Andy Warhol's muse The Campbell's Soup Can

De discussie over de (on)gezondheid van bewerkte voeding laaide op in Nederland na de opmerking van de Wageningse hoogleraar Tiny van Boekel. Volgens van Boekel zou ‘er niets mis zijn met bewerkt voedsel’. Tomatenpurée uit een blikje zou veel gezonder zijn dan een verse tomaat. Verse soep die een paar dagen in de koelkast staat, zou misschien wel minder vitamines bevatten dan de soep uit een pakje met gedroogd poeder.

Is dit waar? Zijn kant-en-klare pizza’s in van Boekel’s opvatting dan ook opeens niet te zout? En zouden dan bewerkte vleeswaren ten onrechte door de WHO op de lijst van kankerverwekkende voedingsmiddelen zijn gezet? Verwarring alom, en reden temeer voor BEDROCK om wat meer duidelijkheid te geven over bewerkte voeding.

Bijna al het voedsel is bewerkt

Bijna al het voedsel dat we eten is op de één of andere manier bewerkt, ook biologische producten. “Bewerkt voedsel is niet per definitie slecht”, zegt hoogleraar voedingsleer Jaap Seidell. Denk bijvoorbeeld aan olijfolie of volkorenmeel. Je kunt ze proberen te vermijden, maar dan moet je wel je eigen meel malen of olie persen. Bijna onmogelijk dus. Ook wordt voedsel bewerkt om gezondere varianten aan te bieden en om tekorten aan te vullen. In halvarine en margarine uit een kuipje en vloeibare bakproducten zitten minder verzadigde vetten dan in dierlijke vetten, en er is extra vitamine A en D aan toegevoegd. Vitamines waarvan we in Nederland relatief vaak tekort aan hebben. Om die reden is er ook jodium toegevoegd aan het bakkerszout in brood.

Houdbaarheid, veiligheid en pret

Sommige bewerkingen maken het voedsel langer houdbaar (dat zorgt voor minder voedselverspilling) en/of microbiologisch veiliger (wat goed is voor de volksgezondheid). Ook zijn er bewerkingen met wat Seidell ‘pretstoffen’ noemt. Deze stoffen zijn vooral bedoeld om de consument een bepaald voedingsmiddel aantrekkelijker te laten vinden: denk aan kleur-, geur- en smaakstoffen, ook wel E-nummers of additieven genoemd. Ook dit hoeft niet altijd slecht te zijn.

E-nummers

E-nummers kunnen een natuurlijke bron hebben (bijvoorbeeld citroenzuur) of zijn synthetisch. Sommige E-nummers zijn conserveringsmiddelen die ons net als aloude technieken zoals drogen, pekelen, fermenteren, roken of wecken kunnen helpen om o.a. voedselverspilling tegen te gaan. In de Europese Unie moeten nieuwe additieven worden goedgekeurd door de Europese voedselveiligheidsautoriteit. Vervolgens krijgen ze van de Europese Commissie een E-nummer. E-nummers zijn een garantie die aangeeft dat de Europese Unie de stoffen goed gecontroleerd heeft en veilig vindt. Maar van belang is dat E-nummers erin gaan als het moet, eruit blijven als het kan. E-nummers die het uiterlijk bevorderen zetten namelijk aan tot overconsumptie.

Bewaarbaarheid waar een geurtje aan zit

Sommige bewerkingen zijn technologisch handig voor de bewaarbaarheid van voedsel maar maken het minder gezond. In die categorie vallen het toevoegen van zout en suiker als conserveringsmiddel en het (partieel) industrieel hydrogeneren van vetzuren. De laatste bewerking zorgt voor de vorming van de schadelijke transvetten. In tegenstelling tot E-nummers die geen voedingswaarde hebben, zijn deze stoffen vaak in ongezonde mate aanwezig in producten.

Weet wat je eet

De Amerikaanse WHO (PAHO) heeft voedingsmiddelen ingedeeld in vier categorieën op basis van de relatie tot gezondheidsconsequenties van de betreffende bewerkingen. Deze indeling maakt het zinvoller om de discussie omtrent bewerkt voedsel te voeren.

  • Onbewerkte producten: vers, gedroogd of ingevroren fruit en groente, granen, gedroogde bonen en andere peulvruchten, ongezouten noten en zaden, vers of gedroogd vlees, gevogelte of vis, melk yoghurt, eieren, thee, koffie, water, meel.
  • Bewerkte culinaire ingrediënten: plantaardige oliën, dierlijke vetten, zetmeel, suiker, siropen en zout.
  • Bewerkte producten: groente in potten of blikken, bewerkte peulvruchten, gepelde of gesneden fruit in siroop, gezouten noten en zaden, vleeswaren als ham, spek, kaas gemaakt van melk en zout, brood gemaakt van bloem, water, zout, gist.
  • Ultra-bewerkte producten: ijs, koekjes, zoete (zuivel)dranken, fruityoghurt, snoep, chocolade, gebak, toetjes, pizza, gezoete ontbijtgranen en chips, voorbewerkt vlees en vis (hamburgers, hotdogs, kip/vis nuggets).

Bewerkte producten

Aldus de PAHO is ‘ultra-bewerkte producten’ eigenlijk de enige categorie waar we echt op moeten letten. Deze producten bevatten per portie veel calorieën, suiker, verzadigd vet en zout en hebben doorgaans een beperkte voedingswaarde. Het is vaak zo bedacht dat we er makkelijk te veel van eten (hypersmakelijk): het is gemaksvoedsel, je hoeft vaak alleen maar de verpakking open te maken om het op te eten, en mensen vinden het vaak verslavend lekker. Ook worden dit soort producten verkocht in een aantrekkelijke verpakking, zijn ze overal te krijgen en zorgt slimme marketing, soms zelfs specifiek gericht op kinderen, ervoor dat we er al gauw te veel van eten. De marketing van ongezonde voedingsmiddelen gericht op kinderen is één van de belangrijke factoren voor het ontstaan van een ongezond voedingspatroon – en daarmee overgewicht – bij kinderen. Het beïnvloedt voedingskennis, voedingsvoorkeuren, koopgedrag en consumptie door kinderen en hun ouders, aldus Alliantie Stop Kindermarketing.

BEDROCK_broodjes
Peggy Kuiper

Handen uit de mouwen

Zoals Seidell zelf aangeeft is een hamburger bijvoorbeeld niet ‘ultra bewerkt’ als je die zelf klaarmaakt met verse ingrediënten. In dezelfde lijn predikte Harry Balzer, dé Amerikaanse expert in trends in voeding, ook al in Michaels Pollan’s serie Cooked: “Eat anything what you want, enjoy all of it. You want apple pie? Have a whole apple pie tonight. You want cookies with that apple pie, and ice cream? I allow you to eat everything what you want, but I have to ask you one thing. Make all of them yourself.” Balzer durft deze uitspraak te doen omdat hij ervan overtuigd is dat we dat namelijk niet zullen doen, en als we het doen, dan kopen we naar alle waarschijnlijkheid veel hoogwaardigere producten dan fabrikanten zullen gebruiken in die ultra-bewerkte appeltaart.

De uitspraken van van Boekel waren hoogstwaarschijnlijk met name geënt om de veiligheid van bewerkte voedingsmiddelen meer kracht bij te zetten. Inderdaad, daar zorgen streng gecontroleerde processen en een hoge mate van kwaliteitscontroles voor. Microbieel gezien is er niets mis met bewerkt voedsel. Maar dit zijn de details binnen het voedingsdebat die voor verwarring zorgen en waar we zo graag vanaf willen! Weten wat je eet wordt makkelijker als je zelf kookt. Je zal hierdoor minder snel grijpen naar de ultra-bewerkte producten, waardoor de discussie over de (on)gezondheid van bewerkte voedingsmiddelen ook minder interessant wordt.

Meer van dit soort artikelen op je wall?
Like Bedrock!

Meer Bedrock

Help, een kater! Zo kom je er (op een natuurlijke manier) vanaf

We hebben een eigen sapje!

De ultieme tip van een modejournalist voor een duurzame garderobe

Ik dronk 40 dagen geen alcohol en uh… tja…

Eet deze bonen en verlaag je bloeddruk (en nog meer voordelen)

Mayonaise is lang niet zo slecht als we denken (en andere voedselmythes ontkracht door een expert)

Niet zo’n fan van kamperen? Dit is waarom je het vaker zou moeten doen

Steek je in de winter graag kaarsen aan? Dat kan slechter voor je gezondheid zijn dan je denkt